Trong những năm gần đây, DHEA là một trong những hoạt chất được nhắc đến nhiều trong các nghiên cứu về nội tiết, sức khỏe tuổi trung niên và quá trình lão hóa. Không chỉ liên quan đến hormone sinh dục, DHEA còn được cho là có ảnh hưởng đến năng lượng, tinh thần, cơ xương và nhiều hoạt động sinh lý khác của cơ thể.

Vậy DHEA là gì, hormone này có vai trò như thế nào và vì sao nồng độ DHEA lại giảm dần theo tuổi tác? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

1. DHEA là gì?

DHEA (Dehydroepiandrosterone) là một hormone nội sinh được cơ thể sản xuất tự nhiên, chủ yếu tại tuyến thượng thận. Ngoài ra, một lượng nhỏ DHEA cũng được tạo ra ở buồng trứng và tinh hoàn.

DHEA được mệnh danh là một “hormone mẹ”, vì là tiền chất để tổng hợp nên hơn 50 hormone khác, đặc biệt là 2 hormon sinh dục: testosterone và estrogen. DHEA tổng hợp cho 50% androgen ở nam giới và 75% estrogen ở phụ nữ. Chính vì vậy, DHEA có liên quan đến nhiều chức năng sinh lý ở cả nam và nữ.

Trong máu, DHEA thường tồn tại chủ yếu dưới dạng DHEA-S (DHEA sulfate). Đây là dạng ổn định hơn và thường được sử dụng trong các xét nghiệm đánh giá hoạt động nội tiết. Nồng độ DHEA trong cơ thể thường tăng dần từ tuổi dậy thì, đạt đỉnh vào khoảng 20–30 tuổi rồi giảm dần theo thời gian. Đây được xem là một trong những thay đổi sinh lý liên quan đến quá trình lão hóa tự nhiên.

2. DHEA hoạt động như thế nào trong cơ thể?

Sau khi được tổng hợp trong ty thể của vỏ thượng thận, DHEA được chuyển hóa thành androgen/estrogen trong sinh dục của nam giới và phụ nữ tùy thuộc vào loại mô và nhu cầu sinh lý của cơ thế. Từ đó DHEA cho nhiều tác dụng liên quan đến sức khỏe sinh sản, mật độ xương, chuyển hóa năng lượng, thần kinh và quá trình lão hóa của cơ thể.

Do liên quan đến nhiều cơ chế sinh học, sự suy giảm DHEA theo tuổi tác được cho là có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể và chất lượng cuộc sống ở một số đối tượng.

3. Vai trò của DHEA đối với cơ thể

3.1. Hỗ trợ cân bằng nội tiết và tăng khả năng sinh sản

Là vai trò quan trọng nhất của DHEA. DHEA tham gia tổng hợp hormon sinh dục nam và nữ, giúp cân bằng nội tiết, duy trì chức năng sinh lý. Ở phụ nữ, DHEA góp phần hỗ trợ duy trì nội tiết trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh – thời điểm hormone sinh dục bắt đầu thay đổi rõ rệt. Ở nam giới, DHEA có liên quan đến quá trình chuyển hóa testosterone, ảnh hưởng đến sức khỏe sinh lý và thể trạng chung. 

Từ đó cho thấy DHEA cũng có tác dụng trong việc hỗ trợ tăng cường khả năng sinh sản ở cả nam và nữ giới. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của DHEA có thể khác nhau tùy từng cá thể và tình trạng nội tiết cụ thể.

3.2. Vai trò đối với năng lượng và tinh thần

DHEA được nghiên cứu có liên quan đến mức năng lượng, trạng thái tinh thần và khả năng thích nghi với căng thẳng của cơ thể. Do được sản xuất tại tuyến thượng thận – cơ quan tham gia điều hòa phản ứng stress. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận nồng độ DHEA thấp có liên quan đến tình trạng mệt mỏi, giảm năng lượng, khó tập trung và thay đổi tâm trạng.

Tuy nhiên, DHEA không phải là hormon “chống stress” trực tiếp mà chỉ được xem là 1 phần trong hệ thống nội tiết giúp cơ thể thích nghi với áp lực & duy trì cân bằng sinh học. Một số nghiên cứu cũng đang tiếp tục đánh giá vai trò của DHEA trong việc hỗ trợ tâm trạng và chất lượng cuộc sống ở người lớn tuổi.

3.3. Hỗ trợ sức khỏe cơ xương

Theo tuổi tác, khối cơ và mật độ xương thường có xu hướng suy giảm tự nhiên. Đây là một trong những nguyên nhân khiến cơ thể dễ giảm sức bền và khả năng vận động theo thời gian.

Một số nghiên cứu cho thấy DHEA có thể liên quan đến việc duy trì khối lượng cơ, sức mạnh cơ bắp và mật độ xương thông qua yếu tố tăng trưởng IGF-1. Vai trò này được cho là có liên quan đến khả năng tham gia tổng hợp hormone sinh dục của DHEA. Nội tiết tố ổn định giúp hỗ trợ quá trình tái tạo và duy trì cấu trúc cơ xương tốt hơn.

3.4. Vai trò đối với làn da và quá trình lão hóa

Sự suy giảm DHEA theo thời gian được xem là một trong những yếu tố có thể ảnh hưởng đến quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể. DHEA đạt đỉnh ở tuổi 20 và sụt giảm mạnh theo thời gian và còn khoảng 10-20% khi bước sang tuổi già.

Đối với làn da, DHEA đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sản sinh collagen, cải thiện độ ẩm và độ săn chắc, đồng thời làm mờ các đốm đồi mồi do lão hóa. Dù các bằng chứng về việc đảo ngược lão hóa toàn diện vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu, việc bổ sung DHEA hợp lý đã cho thấy hiệu quả tích cực trong việc duy trì cấu trúc da, ngăn chặn tình trạng mỏng da và bảo vệ vẻ ngoài rạng rỡ trước tác động của thời gian.

3.5. Vai trò đối với chuyển hóa và miễn dịch

Dehydroepiandrosterone (DHEA) không chỉ đơn thuần là “nội tiết tố mẹ” giúp sản sinh các hormone sinh dục, mà còn đóng vai trò như một mắt xích thiết yếu trong việc duy trì sự cân bằng của hệ chuyển hóa và mạng lưới miễn dịch. 

Về mặt chuyển hóa, DHEA tham gia điều tiết quá trình trao đổi năng lượng và lipid, giúp cơ thể quản lý hiệu quả tỉ lệ giữa khối cơ nạc và mỡ thừa. Đồng thời hỗ trợ các tế bào sử dụng năng lượng một cách tối ưu. Trong khi đó, với hệ thống phòng vệ của cơ thể, DHEA hoạt động như một chất điều hòa sinh học giúp tăng cường khả năng chống viêm và duy trì hoạt động nhạy bén của các tế bào miễn dịch. 

Đặc biệt, DHEA còn có khả năng đối kháng lại tác động ức chế miễn dịch của cortisol – hormone thường tăng cao khi cơ thể gặp căng thẳng kéo dài. Từ đó giúp hệ miễn dịch duy trì được sự ổn định và bảo vệ cơ thể tốt hơn trước các tác nhân gây hại.

4. Các triệu chứng cơ thể có thể gặp khi DHEA suy giảm?

Nồng độ DHEA giảm dần theo tuổi là hiện tượng sinh lý tự nhiên. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, sự suy giảm quá mức có thể đi kèm nhiều thay đổi về thể chất và tinh thần.

Một số biểu hiện thường được ghi nhận gồm cảm giác mệt mỏi kéo dài, giảm năng lượng, giảm khối cơ, da khô và xuất hiện dấu hiệu lão hóa rõ rệt hơn. Ngoài ra, một số người có thể gặp tình trạng thay đổi tâm trạng, giảm ham muốn hoặc giảm khả năng vận động theo thời gian. Bên cạnh tuổi tác, nhiều yếu tố khác cũng có thể ảnh hưởng đến nồng độ DHEA như stress kéo dài, thiếu ngủ, chế độ sinh hoạt không lành mạnh hoặc một số rối loạn nội tiết liên quan đến tuyến thượng thận.

5. Làm thế nào để hỗ trợ duy trì DHEA tự nhiên?

Bên cạnh việc theo dõi sức khỏe nội tiết, duy trì lối sống lành mạnh vẫn là nền tảng quan trọng giúp cơ thể hoạt động ổn định. Giấc ngủ đầy đủ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng hormone tự nhiên. Thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động nội tiết và sức khỏe toàn thân.

Stress kéo dài cũng là yếu tố có thể ảnh hưởng đến tuyến thượng thận – cơ quan tham gia sản xuất DHEA. Vì vậy, kiểm soát căng thẳng là một phần quan trọng trong chăm sóc sức khỏe tổng thể.

Ngoài ra, duy trì vận động phù hợp và chế độ ăn uống cân bằng dinh dưỡng cũng góp phần hỗ trợ hoạt động chuyển hóa và nội tiết của cơ thể.

Hạn chế thức khuya, sử dụng chất kích thích và xây dựng lối sống khoa học là những yếu tố giúp duy trì sức khỏe lâu dài.

Kết luận

DHEA là hormone tiền chất quan trọng có liên quan đến nhiều hoạt động sinh lý của cơ thể như nội tiết, năng lượng, cơ xương và quá trình lão hóa. Hiểu đúng về DHEA giúp người dùng có cái nhìn khoa học hơn về sức khỏe nội tiết và quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể.